پرش به محتوای اصلی

راهنمای قافیه‌یاب

زمان مطالعه: ۳ دقیقه

این ابزار چیست؟

شاعر، ترانه‌سرا یا دانش‌آموزی که شعر می‌نویسد، گاهی برای پیدا کردن واژه‌ی هم‌قافیه گیر می‌کند. قافیه‌یاب واژه‌هایی را پیشنهاد می‌دهد که در دیوان شاعران کلاسیک در جای قافیه آمده‌اند و آن‌ها را به ترتیب بسامد نشان می‌دهد؛ یعنی واژه‌ای بالاتر می‌آید که شاعران بیشتر به کار برده‌اند. با زدن هر واژه، آن واژه کپی می‌شود و نمونه‌ی بیتی را می‌بینید که با آن تمام شده است.

بخش دوم، ردیف‌یاب، شعری را که خودتان می‌چسبانید بررسی می‌کند و ردیف مشترک پایان بیت‌ها و قافیه‌ی پیش از آن را پیدا می‌کند. ردیف‌یاب کاملاً در مرورگر شما اجرا می‌شود و متن شعرتان جایی فرستاده نمی‌شود.

گام‌به‌گام

  1. یک واژه بنویسید

    در زبانه‌ی قافیه یک واژه، دست‌کم دوحرفی، بنویسید و جست‌وجو را بزنید. پسوند جمع «‌ها» خودکار کنار گذاشته می‌شود.

  2. گروه‌ها را بخوانید

    اول واژه‌هایی می‌آیند که سه حرف آخرشان با واژه‌ی شما یکی است و بعد آن‌هایی که فقط در دو حرف آخر یکسان‌اند. عدد کنار هر واژه تعداد مصراع‌هایی است که با آن تمام شده‌اند.

  3. شاعر را انتخاب کنید

    اگر می‌خواهید قافیه‌ها را فقط از دیوان یک شاعر ببینید، او را از فهرست انتخاب کنید.

  4. بیت نمونه را ببینید

    روی هر واژه بزنید تا کپی شود و نمونه‌ی بیتی از دیوان‌ها که با آن واژه تمام شده نمایش داده شود.

  5. ردیف شعر خودتان را پیدا کنید

    در زبانه‌ی ردیف، شعر را بچسبانید؛ هر بیت در یک سطر با جداکننده‌ای مثل « / » میان دو مصراع، یا هر مصراع در یک سطر. ردیف، قافیه‌ها و پایان‌های پرتکرار نمایش داده می‌شوند.

نمونه‌های کاربردی

  • واژه‌ی جمع

    پسوند جمع کنار گذاشته می‌شود و جست‌وجو با خود «کتاب» انجام می‌شود؛ گروه اول با سه حرف آخر و گروه دوم با دو حرف آخر.

    کتاب‌ها

    نتیجه: جست‌وجو با «کتاب»: هم‌قافیه در «تاب» و سپس در «اب»

  • پیدا کردن ردیف در چند سطر ساده

    سه سطر ساختگی با جداکننده‌ی « / »؛ پایان مشترک همه‌ی آن‌ها ردیف است و واژه‌ی پیش از آن قافیه.

    این خانه روشن است / آن باغ سبز است
    آن کوچه آرام است / این شهر باز است
    آن راه دور است / این در فراز است

    نتیجه: ردیف «است» در ۳ بیت؛ قافیه‌ها: باز، سبز، فراز

اشتباه‌های رایج

  • نوشتن چند واژه در کادر قافیه: فقط یک واژه پذیرفته می‌شود. برای عبارت بلند از ردیف‌یاب استفاده کنید.
  • هم‌قافیه دانستن هر واژه‌ای با دو حرف آخر یکسان: قافیه‌ی درست به حرکت و صدای حرف‌ها هم بستگی دارد. گروه دوحرفی را پیشنهاد بدانید و با گوش بسنجید.
  • چسباندن شعر بدون نظم سطرها در ردیف‌یاب: اگر بعضی بیت‌ها در یک سطر و بعضی در دو سطر باشند، جفت‌شدن مصراع‌ها به‌هم می‌ریزد. همه را به یک شکل بنویسید.
  • انتظار ردیف از شعر کمتر از دو بیت: ردیف عبارتی است که دست‌کم در دو بیت و در نیمی از بیت‌ها تکرار شود.

ردیف و قافیه چه فرقی دارند؟

در شعر کلاسیک فارسی، ردیف واژه یا عبارتی است که عیناً در پایان بیت‌ها تکرار می‌شود و قافیه واژه‌ی پیش از ردیف است که حروف پایانی‌اش هم‌صداست. شعری می‌تواند ردیف نداشته باشد، اما قافیه تقریباً همیشه هست.

ردیف‌یاب بلندترین عبارت پایانی را پیدا می‌کند که دست‌کم در دو بیت و در نیمی از بیت‌ها مشترک باشد. اگر ردیفی پیدا نشود، واژه‌های پایانی بیت‌ها به‌عنوان قافیه‌های احتمالی نمایش داده می‌شوند.

پرسش‌های متداول

قافیه‌ها از کجا می‌آیند؟
از واژه‌ی آخر هر مصراع در دیوان شاعرانی که آثارشان آزاد است؛ هیچ فهرست بیرونی یا واژه‌نامه‌ای استفاده نمی‌شود و بسامد یعنی تعداد مصراع‌هایی که با آن واژه تمام شده‌اند.
«۳ حرف آخر» و «۲ حرف آخر» یعنی چه؟
واژه‌هایی که سه حرف پایانی‌شان با واژه‌ی شما یکی است، هم‌قافیه‌ی کامل‌ترند و اول می‌آیند؛ بعد واژه‌هایی که فقط در دو حرف آخر یکسان‌اند. «ي» و «ك» عربی یکی می‌شوند و پسوند جمع «‌ها» حذف می‌شود.
ردیف‌یاب چه کار می‌کند؟
شعری را که می‌چسبانید بررسی می‌کند و پرتکرارترین واژه‌ها یا عبارت پایانی مشترک بیت‌ها (ردیف) و واژه‌ی پیش از آن (قافیه) را نشان می‌دهد. این بخش کاملاً در مرورگر شما اجرا می‌شود.

ابزارهای مرتبط