پرش به محتوای اصلی

راهنمای ماشین‌حساب مبنای اعداد و بیت

زمان مطالعه: ۳ دقیقه

این ابزار چیست؟

برنامه‌نویسی سطح پایین، شبکه، میکروکنترلر و حتی خواندن کد رنگ‌ها پر از عددهایی است که در مبنای ۲، ۸ یا ۱۶ نوشته شده‌اند. این ماشین‌حساب یک عدد را هم‌زمان در هر چهار مبنا نشان می‌دهد، آن را در پهنای ۸، ۱۶، ۳۲ یا ۶۴ بیت با علامت و بدون علامت (متمم دو) می‌خواند، عملیات بیتی AND، OR، XOR، NOT و شیفت را انجام می‌دهد و ساختار عدد اعشاری IEEE-754 را بیت‌به‌بیت باز می‌کند.

محاسبه با BigInt انجام می‌شود، پس عددهای بزرگ هم دقیق می‌مانند. همه‌چیز در مرورگر شما اجرا می‌شود.

گام‌به‌گام

  1. مبنای ورودی را انتخاب کنید

    دودویی (۲)، هشت‌هشتی (۸)، دهدهی (۱۰) یا شانزده‌شانزدهی (۱۶) را بردارید. پیشوندهای 0b، 0o و 0x و زیرخط برای جدا کردن رقم‌ها پذیرفته می‌شوند و ارقام فارسی هم خوانده می‌شوند.

  2. عدد را بنویسید

    نمایش عدد در هر چهار مبنا همان لحظه ساخته می‌شود و می‌توانید هر کدام را کپی کنید.

  3. پهنای بیت را تعیین کنید

    با انتخاب ۸، ۱۶، ۳۲ یا ۶۴ بیت، بیت‌ها با متمم دو و مقدار با علامت و بدون علامت نمایش داده می‌شوند. اگر عدد در آن پهنا جا نشود، «سرریز» می‌بینید.

  4. عملیات بیتی بگیرید

    در «عملیات بیتی» عمل را انتخاب کنید و عملوند دوم یا مقدار شیفت را بنویسید.

  5. عدد اعشاری را بازرسی کنید

    در «بازرسی اعشاری IEEE-754» عددی مثل 0.1 را بنویسید تا بیت علامت، توان، مانتیس و مقدار دقیق ذخیره‌شده را در ۳۲ یا ۶۴ بیت ببینید.

نمونه‌های کاربردی

  • ۲۵۵ در همه‌ی مبناها

    بزرگ‌ترین عدد یک بایت بدون علامت.

    255

    نتیجه: دودویی 11111111 · هشت‌هشتی 377 · هگز FF

  • منفی یک در هشت بیت

    در متمم دو همه‌ی بیت‌های −۱ یک‌اند؛ همین بیت‌ها بدون علامت ۲۵۵ خوانده می‌شوند.

    -1

    نتیجه: بیت‌ها 11111111 · بدون علامت 255 · با علامت -1

  • چرا 0.1 دقیق نیست؟

    عدد 0.1 در مبنای دو نمایش متناهی ندارد؛ نسخه‌ی ۳۲ بیتی نزدیک‌ترین مقدار ممکن را نگه می‌دارد.

    نتیجه: هگز 3DCCCCCD · مقدار دقیق 0.100000001490116119384765625

اشتباه‌های رایج

  • فراموش کردن مبنای ورودی: «10» در مبنای دو یعنی ۲ و در هگز یعنی ۱۶. پیش از خواندن نتیجه مبنا را بررسی کنید یا از پیشوند 0b یا 0x استفاده کنید.
  • نادیده گرفتن پهنای بیت در عددهای منفی: نمایش بیتی عدد منفی به پهنا بستگی دارد؛ −۱ در ۸ بیت FF و در ۱۶ بیت FFFF است.
  • اشتباه گرفتن شیفت حسابی و منطقی: شیفت راست حسابی علامت عدد را نگه می‌دارد و شیفت منطقی از چپ صفر وارد می‌کند. برای عدد منفی نتیجه‌شان فرق دارد.
  • مقایسه‌ی مستقیم عددهای اعشاری: چون 0.1 و 0.2 دقیق ذخیره نمی‌شوند، جمعشان دقیقاً 0.3 نیست. در کد، تفاوت را با یک حد کوچک بسنجید.

متمم دو در یک نگاه

رایانه‌ها عدد منفی را معمولاً با متمم دو ذخیره می‌کنند: برای منفی کردن یک عدد، همه‌ی بیت‌هایش را وارونه و سپس یک واحد اضافه می‌کنند. حاصل این است که جمع و تفریق برای عددهای مثبت و منفی با همان مدار انجام می‌شود.

یک دسته بیت به خودی خود علامت ندارد؛ این برنامه است که تصمیم می‌گیرد آن را با علامت بخواند یا بدون علامت. برای همین این ابزار هر دو خوانش را کنار هم نشان می‌دهد.

پرسش‌های متداول

پیشوندهای 0b و 0o و 0x چه کار می‌کنند؟
اگر عدد با 0b، 0o یا 0x شروع شود مبنا خودکار تشخیص داده می‌شود و مبنای انتخاب‌شده نادیده گرفته می‌شود. زیرخط و فاصله بین رقم‌ها مجاز است.
متمم دو چیست؟
روشی که رایانه‌ها برای ذخیره‌ی عددهای منفی در تعداد ثابتی بیت به کار می‌برند؛ مثلاً ‎-۱ در ۸ بیت به صورت 11111111 ذخیره می‌شود.
چرا ۰٫۱ در IEEE-754 دقیق نیست؟
عددهای اعشاری در مبنای دو ذخیره می‌شوند و ۰٫۱ در این مبنا دوره‌ای است؛ پس نزدیک‌ترین مقدار قابل‌ذخیره نگه داشته می‌شود. مقدار دقیق آن در بخش بازرسی اعشاری دیده می‌شود.

ابزارهای مرتبط