پرش به محتوای اصلی

راهنمای اعتبارسنج کد ملی، شبا و کارت

زمان مطالعه: ۴ دقیقه

این ابزار چیست؟

فرم‌های ثبت‌نام، سامانه‌های مالی و فایل‌های اکسل پر از شماره‌هایی هستند که یک اشتباه تایپی در آن‌ها کل کار را خراب می‌کند: کد ملی، شماره کارت، شبا، کد پستی، موبایل و پلاک. این ابزار هر کدام را بر پایه‌ی قاعده‌ی ریاضی و ساختاری خودش بررسی می‌کند و اگر درست نباشد، دلیل را به زبان ساده می‌گوید.

به‌علاوه یک بخش گروهی دارد که فهرستی از شماره‌های مخلوط را می‌پذیرد، نوع هر خط را خودش تشخیص می‌دهد و جدولی از نتیجه با امکان گرفتن فایل CSV می‌سازد. دقت کنید که این ابزار فقط ساختار شماره را بررسی می‌کند و نمی‌تواند بگوید شماره واقعاً به شخص یا حسابی تعلق دارد. هیچ شماره‌ای از مرورگر شما بیرون نمی‌رود و در تاریخچه هم ذخیره نمی‌شود.

گام‌به‌گام

  1. نوع شماره را انتخاب کنید

    از تب‌های بالا کد ملی، کارت، شبا، کد پستی، موبایل یا پلاک را بردارید؛ برای چند شماره‌ی مخلوط تب «گروهی» را باز کنید.

  2. شماره را وارد کنید

    ارقام فارسی، عربی و لاتین هر سه پذیرفته می‌شوند و فاصله و خط تیره نادیده گرفته می‌شود.

  3. نتیجه را بخوانید

    نشان سبز یعنی ساختار درست است و نشان زرد دلیل نادرستی را می‌گوید؛ برای کارت و شبا نام بانک و برای موبایل نام اپراتور هم نمایش داده می‌شود.

  4. مقدار قالب‌بندی‌شده را کپی کنید

    شماره‌ی درست با فاصله‌گذاری استاندارد، مثلاً چهار رقم چهار رقم برای کارت، قابل کپی است.

  5. در حالت گروهی خروجی بگیرید

    هر شماره را در یک خط بچسبانید، سپس فهرست شماره‌های درست را کپی کنید یا آن را به‌صورت فایل CSV بگیرید.

نمونه‌های کاربردی

  • بررسی یک فهرست مخلوط

    پنج شماره‌ی نمونه‌ی ساختگی از چهار نوع؛ نوع هر خط خودکار تشخیص داده می‌شود و فقط یکی (کد ملی با رقم کنترل نادرست) رد می‌شود.

    1234567891
    6037991234567893
    IR690120000000123456789012
    09121234567
    1234567890

    نتیجه: ۴ معتبر از ۵

  • شماره کارت و بانک صادرکننده

    شش رقم نخست کارت، بانک را مشخص می‌کند و شماره با رقم کنترل لون بررسی می‌شود. این شماره ساختگی است.

    6037991234567893

    نتیجه: 6037 9912 3456 7893 · بانک ملی ایران

  • شبا با رقم کنترل درست

    رقم‌های سوم و چهارم شبا از قاعده‌ی تقسیم بر ۹۷ به دست می‌آیند و سه رقم بعد از آن کد بانک است.

    IR690120000000123456789012

    نتیجه: IR 69 0120 0000 0012 3456 7890 12 · بانک ملت

  • کد ملی با رقم کنترل نادرست

    ده رقم کافی نیست؛ رقم آخر باید با نه رقم قبلی هم‌خوانی داشته باشد.

    1234567890

    نتیجه: نامعتبر؛ دلیل: رقم کنترل

اشتباه‌های رایج

  • درست‌بودن ساختار به معنای وجود واقعی شماره نیست. کد ملی‌ای که این ابزار معتبر می‌داند ممکن است به هیچ‌کس تعلق نداشته باشد و کارتی که قالبش درست است ممکن است هرگز صادر نشده باشد.
  • در حالت گروهی، یک عدد ده‌رقمی هم می‌تواند کد ملی باشد هم کد پستی. ابزار اول رقم کنترل کد ملی را می‌سنجد و اگر درست نبود، کد پستی بودن را امتحان می‌کند؛ اگر نوع مهم است، تب جداگانه را بزنید.
  • جدول بانک‌ها کامل نیست. اگر نام بانک نمایش داده نشد، ضرورتاً شماره نادرست نیست؛ ممکن است شماره‌ی کارت از بانک یا مؤسسه‌ای باشد که در جدول نیامده است.
  • نام اپراتور موبایل از روی پیش‌شماره حدس زده می‌شود. با قابلیت انتقال شماره، ممکن است اپراتور فعلی با پیش‌شماره فرق کند.
  • برای کد پستی فقط الگو بررسی می‌شود، نه اینکه نشانی واقعی وجود داشته باشد یا قابل تحویل باشد.

رقم کنترل کد ملی

کد ملی ایران ده رقم دارد و رقم آخر آن از نه رقم دیگر محاسبه می‌شود. هر رقم در جایگاهش ضرب می‌شود (رقم اول در ده، دوم در نه و همین‌طور تا رقم نهم در دو)، مجموع‌ها جمع و بر یازده تقسیم می‌شود. اگر باقی‌مانده کمتر از دو باشد، رقم کنترل همان باقی‌مانده است، وگرنه یازده منهای آن. چون هر اشتباه تایپی تقریباً همیشه این رابطه را به هم می‌زند، بررسی رقم کنترل بیشتر خطاهای ورود دستی را می‌گیرد.

کدهای یک‌شکل مثل ده بار تکرار یک رقم، با اینکه از نظر ریاضی ممکن است درست دربیایند، کد ملی واقعی نیستند و ابزار آن‌ها را رد می‌کند.

شماره کارت و الگوریتم لون

شماره کارت بانکی شانزده رقم دارد. شش رقم اول شناسه‌ی صادرکننده است و رقم آخر با الگوریتم لون محاسبه می‌شود: ارقام از راست یک‌درمیان دوبرابر می‌شوند، اگر نتیجه از نه بیشتر بود نه واحد کم می‌شود و مجموع کل باید بر ده بخش‌پذیر باشد. الگوریتم لون برای تشخیص اشتباه تایپی طراحی شده، نه برای تأیید اصالت کارت.

شبا و تقسیم بر ۹۷

شبا شناسه‌ی استاندارد بین‌المللی حساب بانکی است. در ایران با IR شروع می‌شود و بیست‌وچهار رقم دارد: دو رقم کنترل، سه رقم کد بانک و بقیه شماره‌ی حساب. برای بررسی، چهار نویسه‌ی ابتدایی به انتها منتقل می‌شوند، حروف به عدد تبدیل می‌شوند و باقی‌مانده‌ی کل عدد بر ۹۷ باید یک باشد.

پرسش‌های متداول

«صحت ساختاری» یعنی چه؟
این ابزار فقط چک‌سام عددی و قالب شماره‌ها را بررسی می‌کند؛ یعنی مثلاً رقم کنترل کد ملی درست باشد. پیدا نمی‌کند که شماره واقعاً به فرد یا حسابی تعلق دارد یا نه.
نام بانک کارت یا شبا چطور پیدا می‌شود؟
شش رقم نخست شماره کارت و سه رقم بعد از رقم‌های کنترل شبا با جدول بانک‌های ایران تطبیق داده می‌شود. جدول ناقص است و اگر بانک پیدا نشد، اعتبار شماره تفاوتی نمی‌کند.
در حالت گروهی چه چیزی را بچسبانم؟
هر شماره را در یک خط بنویس یا بچسبان؛ نوع هر خط خودکار تشخیص داده می‌شود. خط‌هایی که قابل تشخیص نباشند در جدول با نوع «نامعلوم» علامت می‌خورند.
آیا داده‌ها جایی ارسال می‌شود؟
خیر؛ همه‌ی بررسی‌ها در مرورگر شما انجام می‌شود و هیچ شماره‌ای به سرور نمی‌رود.