پرش به محتوای اصلی

راهنمای ماشین‌حساب مجوز فایل (chmod)

زمان مطالعه: ۳ دقیقه

این ابزار چیست؟

در لینوکس و مک هر فایل و پوشه سه دسته مجوز دارد: برای مالک، برای گروه و برای بقیه؛ و هر دسته سه کار را اجازه می‌دهد یا نمی‌دهد: خواندن، نوشتن و اجرا. این مجوزها را می‌شود به شکل عدد هشت‌هشتی مثل 755 یا نمادین مثل rwxr-xr-x نوشت. خطا در آن‌ها یا سایت را از کار می‌اندازد یا فایل حساسی را در دسترس همه می‌گذارد.

این ماشین‌حساب هر دو شکل را به هم تبدیل می‌کند، معنای هر ردیف را به فارسی می‌گوید، بیت‌های ویژه‌ی setuid، setgid و sticky را توضیح می‌دهد، دستور chmod آماده می‌سازد و نشان می‌دهد هر umask چه مجوزی به فایل و پوشه‌ی تازه می‌دهد. همه‌چیز در مرورگر شما محاسبه می‌شود.

گام‌به‌گام

  1. مجوز را وارد کنید

    عدد هشت‌هشتی را در «هشت‌هشتی» یا رشته‌ای مثل rw-r--r-- را در «نمادین» بنویسید، یا یکی از «نمونه‌های آماده» را بردارید.

  2. جدول را تنظیم کنید

    در «جدول مجوزها» خواندن، نوشتن و اجرا را برای مالک، گروه و بقیه روشن یا خاموش کنید؛ دو نمایش دیگر همراه آن عوض می‌شوند.

  3. بیت‌های ویژه را بشناسید

    در «بیت‌های ویژه» setuid، setgid و sticky را با توضیح کاربردشان ببینید و در صورت نیاز روشن کنید.

  4. دستور را کپی کنید

    دستور chmod به هر دو شکل عددی و نمادین ساخته می‌شود؛ آن را کپی کنید و نام فایل را جایگزین کنید.

  5. umask را بررسی کنید

    در «مقدار umask» عددی مثل 022 یا 027 بنویسید تا ببینید فایل جدید و پوشه‌ی جدید با چه مجوزی ساخته می‌شوند.

نمونه‌های کاربردی

  • اسکریپتی که فقط تیم ببیند

    مالک همه‌کار، گروه خواندن و اجرا، بقیه هیچ.

    750

    نتیجه: rwxr-x--- · chmod 750 file

  • پوشه‌ی مشترک مثل /tmp

    همه می‌توانند بنویسند، اما بیت sticky نمی‌گذارد کسی فایل دیگری را پاک کند؛ t در آخر رشته همین بیت است.

    1777

    نتیجه: rwxrwxrwt · chmod 1777 file

  • umask سخت‌گیرانه

    با umask 027، بقیه‌ی کاربران به فایل‌ها و پوشه‌های تازه هیچ دسترسی ندارند.

    نتیجه: فایل جدید 640 (rw-r-----) · پوشه‌ی جدید 750 (rwxr-x---)

اشتباه‌های رایج

  • حل مشکل دسترسی با 777: هر کاربری روی سرور می‌تواند فایل را تغییر دهد. معمولاً 644 برای فایل و 755 برای پوشه کافی است؛ اگر نیست، مالک یا گروه را درست کنید.
  • فراموش کردن اجرا برای پوشه: بدون x روی پوشه نمی‌توان واردش شد، حتی اگر خواندن مجاز باشد.
  • دادن مجوز نوشتن به گروه یا بقیه روی فایل‌های پیکربندی حاوی گذرواژه: این فایل‌ها را 600 یا 640 بگذارید.
  • روشن کردن setuid روی اسکریپت‌ها: بیشتر سیستم‌ها setuid را روی اسکریپت نادیده می‌گیرند و روی برنامه‌ی اجرایی هم خطر امنیتی جدی دارد. فقط وقتی دقیقاً می‌دانید چه می‌کنید آن را روشن کنید.

عدد هشت‌هشتی از کجا می‌آید؟

خواندن ارزش ۴، نوشتن ارزش ۲ و اجرا ارزش ۱ دارد. جمع این‌ها برای هر دسته یک رقم از ۰ تا ۷ می‌سازد؛ پس 7 یعنی هر سه، 5 یعنی خواندن و اجرا و 4 یعنی فقط خواندن. سه رقم به ترتیب برای مالک، گروه و بقیه‌اند و رقم چهارم اختیاری در ابتدا بیت‌های ویژه را نگه می‌دارد.

umask برعکس کار می‌کند: بیت‌هایی را که در آن روشن است از مجوز پیش‌فرض کم می‌کند. پیش‌فرض فایل 666 و پوشه 777 است، پس umask 022 فایل را 644 و پوشه را 755 می‌کند.

پرسش‌های متداول

عدد 755 یعنی چه؟
هر رقم مجموع سه دسترسی است: خواندن ۴، نوشتن ۲ و اجرا ۱. در ۷۵۵ مالک همه‌ی دسترسی‌ها (۷) و گروه و دیگران فقط خواندن و اجرا (۵) را دارند.
تفاوت s کوچک و S بزرگ چیست؟
s یعنی بیت setuid یا setgid فعال است و اجرا هم هست؛ S یعنی بیت فعال است ولی اجرا برقرار نیست که معمولاً نشانه‌ی تنظیم اشتباه است. برای t و T هم همین قاعده برقرار است.
umask چه می‌کند؟
umask دسترسی‌هایی را که نباید به فایل یا پوشه‌ی تازه داده شود حذف می‌کند: پیش‌فرض فایل ۶۶۶ و پوشه ۷۷۷ است و با umask ‎022 به ۶۴۴ و ۷۵۵ می‌رسند.

ابزارهای مرتبط